DOGS AND SPORTS


Clickertraining of Markeertraining

Clickertraining en positieve trainingsmethoden.


Er komt steeds meer aandacht en belangstelling voor positieve trainingsmethoden en dus voor clickertraining.

Clickertraining is niet simpel, wel logisch.
Clickertraining is geen methode, de clicker is een hulpmiddel.
 
Met de positieve trainingsmethode wordt bedoeld het aanleren van gedrag door vrijwillig leren en door gebruik te maken van positieve bekrachtiging.
Als er al gecorrigeerd wordt dan gebeurd dit in de vorm van negatieve bestraffing (iets wat als beloning ervaren wordt, wordt weggenomen). Er worden dus geen fysieke correcties gebruikt.

Houd hierbij wel in de gaten dat er een verschil is tussen opvoeden en trainen!

Bij de opvoeding moet de hond leren dat er regels bestaan waaraan hij zich dient te houden en dat niet alles wat hij wil doen, geoorloofd is. Dit moet elk jong dier in een roedel leren, geldt dus ook in een gezinssituatie.
Geen enkele hond is gebaat bij een 'vrije' opvoeding! Een hond heeft behoefte aan leiding, deze moeten wij hem geven door o.a. regels op te stellen, grenzen aan te geven en wij moeten deze regels en grenzen altijd blijven controleren. Als wij geen leiding geven, kan de hond niet anders dan zelf de leiding nemen want zo zit hij nu eenmaal in elkaar, maar uiteraard is dat geen gewenste situatie, voor ons niet maar ook voor de hond niet!
De hond moet leren dat niet elk gedrag wat hij wil vertonen, allemaal getolereerd wordt in onze gezinssituatie, de hond zal bepaalde gedragingen moeten afleren of moeten leren dit gedrag slechts op bepaalde momenten c.q. plaatsen te doen. Daarbij zal hij aan een aantal dingen moeten wennen (alleen blijven, autorijden, borstelen etc) en hij moet zijn plaats in de gezinsroedel leren kennen.
Opvoeden bestaat grotendeels uit het gedrag van de hond in goede banen te leiden, hierbij hoort ook het zonodig corrigeren van ongewenst gedrag. Als de hond het woord 'NEE' goed begrijpt, is dit vaak al voldoende om ongewenst gedrag aan te geven en te laten ophouden, maar soms zal een fysieke correctie nodig zijn om te zorgen dat de hond zich aan de geleerde regels houdt, de hardheid hiervan is afhankelijk van het type hond en de aard van het ongewenste gedrag.
Ook bij opvoeden heeft 'positief trainen' zijn waarde (bij het aanleren van commando's) maar opvoeden is iets heel anders dan opleiden tot, heeft een ander doel .

Opleiden tot = Nieuwe vaardigheden leren

Voor onze hobby willen we de honden NIEUW gedrag aanleren.
We willen de hond leren om bij het horen van een bepaald commando (signaal) een bepaald gedrag te doen en dit heeft voor de hond geen enkele betekenis.
Correct leren volgen, blijfoefeningen, niet knagen op apporteerblok, springen over een haag terwijl je er makkelijk langs kan lopen,  zijn zomaar maar enkele oefeningen die WIJ belangrijk vinden maar die de hond niets zeggen.
De kunst van het africhten is dan ook: het dier duidelijk te maken wat wij van hem willen EN de hond zover zien te krijgen dat hij dit ook daadwerkelijk doet!

Duidelijk is dat een hond ( en elk ander dier) leert doordat hij de verbinding kan leggen tussen bepaald gedrag en het daarop direct volgende resultaat. Levert een bepaald gedrag iets prettigs op, dan is het de moeite waard om datgene nog eens te doen, maar levert het niets op of juist iets vervelends, dan is het niet zinvol om het nog eens te proberen!
Dit is in feite het belangrijkste principe van trainen:

Als je de hond iets wil aanleren, zorg dan dat datgene wat hij moet doen voor de hond iets leuks oplevert!

Sommig gedrag laat de hond uit zichzelf regelmatig zien, of is simpel door ons uit te lokken, bijv zitten of liggen. Om dit als oefening aan te leren hoeven we dit gedrag slechts telkens te bekrachtigen op het moment dat het dier het doet en er dan het commando bij aan te leren.
Het kan echter ook zijn dat we slechts een 'partje' van een gedrag onder commando willen brengen, of gecompliceerdere oefeningen willen aanleren, welk gedrag de hond niet in totaliteit uit zichzelf aanbiedt, het gedrag zal dan eerst gemodelleerd moeten worden dwz stapje voor stapje gevormd tot het gewenste resultaat (shapen).
Bij dit 'knippen en vormen' komt de waarde van de clicker tot uiting. De clicker maakt het mogelijk om het trainen te verfijnen doordat je hele kleine gedragingen kan aanleren, die je daarna kan uitbouwen tot het gedrag wat je uiteindelijk wilt.

Met CT ga je op een systematische manier gedrag aanleren op basis van vrijwillig leren (operante conditionering).
Systematisch houdt in dat je van te voren een plan moet hebben: Wat ga ik aanleren? Hoe ga ik dit doen? Welke stappen moet ik volgen?
Vrijwillig betekent natuurlijk zonder iets af te dwingen, dus ook geen lijninwerking of iets dergelijks, de hond loopt vrij rond en wil ZELF leren.
Een hond die getraind wordt op deze manier weet dat de 'trainingsovereenkomst' betekent: als ik doe wat de geleider wil, dan geeft de geleider datgene wat ik wil. De communicatie kan beginnen: de hond moet uitzoeken wat hij moet doen, de geleider moet heldere informatie geven, zodat de hond in staat is om te begrijpen wat hij moet doen. Het clickgeluid maakt exact duidelijk aan de hond dat als hij X doet, hij de beloning Y zal krijgen.
De hond leert nadenken EN de hond leert zelfcontrole.
 
De voordelen van het actief meedenken van de hond zijn:

1.     het leerproces zal veel sneller gaan,

2.     Het dier kiest zelf om iets te leren, 'leren' is een leuke bezigheid voor het dier, optimale motivatie hierdoor.

3.     De 'band' tussen dier en mens neemt enorm toe vanwege de betere communicatie.

Het uiteindelijke gewenste gedrag moet je dus soms eerst in kleine partjes zien .
Een simpel voorbeeld: je wilt de hond leren om op commando met 4 poten in een doos te gaan staan:
Er zijn weinig honden die dit gedrag uit zichzelf zullen laten zien, dus is dit een oefening die je stapje voor stapje moet aanleren.

De te leren stappen kunnen dan zijn:

1.     aandacht hebben voor de doos

2.     doos aanraken met 1 poot

3.     1 poot in doos zetten

4.     2 poten in doos zetten

5.     4 poten in doos

Dit lijkt misschien erg omslachtig zo, maar in de praktijk heb je binnen enkele minuten punt 1 tot en met 5 geleerd als je hond tenminste geleerd heeft om zelf actief mee te doen in het leerproces. De clicker markeert elke juiste handeling en maakt zo duidelijk aan de hond wat er verwacht wordt. Duidelijke communicatie tussen geleider en hond, hierdoor geen onzekerheid en snelle leerresultaten.
Begrijpt de hond stap 1, dan ga je over tot stap 2 etc.

Het vervolg is:

6.     commando er bij leren

7.     oefening op diverse plaatsen doen

8.     oefening doen met diverse afleidingen

9.     oefening variabel belonen

Het commando erbij aanleren kan soms langer duren, de overige punten moet je gewoon veel herhalen zoals altijd bij training.

Het zal nu misschien duidelijk zijn geworden dat om zo te kunnen trainen, de hond actief mee moet doen bij de training. Hij zal allerlei gedrag moeten uitproberen, anders ontbreekt de mogelijkheid voor ons om het juiste gedrag te kunnen clicken!
Het dier moet zelf gemotiveerd zijn om te leren, daarom wordt er bij Positief Trainen geen gebruik gemaakt van correcties, want dit kan de motivatie van de hond om gedrag uit te proberen en om te leren gaan ondermijnen. Het kan nogal frustrerend zijn als je iets uitprobeert en dat wordt dan bestraft of je wordt gecorrigeerd voor iets wat je nog niet (goed) kan.
Het resultaat zal uiteindelijk zijn dat je niets meer wil proberen, je wacht liever af tot je zeker weet wat er van je verwacht wordt.
Dit is dan ook het beeld wat de zogenaamde cross-over honden geven, hiermee worden de honden bedoeld die voorheen op de belonen/straffen manier getraind werden en die nu kennismaken met CT.
Deze honden zullen eerst moeten leren dat de 'wetten' van de Operante Conditionering weer van toepassing zijn. De spelregels van de training worden opeens veranderd en het duurt even voordat de honden de nieuwe spelregels begrijpen, in eerste instantie zullen ze hierdoor wat onzeker kunnen zijn.
Ook als trainer moet je de nieuwe spelregels leren: geen lijngebruik, geen inwerking geven op welke manier dan ook, geen gedrag afdwingen. Het enig wat nu van belang is, is communicatie!
Dat 'click' een beloning betekend is overigens iets wat wel snel geleerd wordt, ook door de cross-over honden, maar deze honden nemen een afwachtende houding aan (meestal zit) ipv actief te gaan zoeken welk gedrag nu die aantrekkelijke beloning oplevert.
Het volgende wat hij dus moet gaan leren, is dat hij jou kan laten clicken door gedrag uit te proberen.

Commando aanleren.

Het doel is dat de hond leert om op een bepaald signaal/commando een bepaald gedrag te laten zien. Hij leert dit door het herhaald combineren van signaal en gedrag.
De hond zal dus eerst het gedrag moeten leren, voordat je het commando erbij kan aanleren.

Oefening op diverse plaatsen doen.

Honden zijn niet goed in generaliseren. Dwz als ze een oefening hebben geleerd op een bepaalde plaats, dan zal blijken dat ze het commando in een andere omgeving totaal niet begrijpen.
Wij hebben dat ook, iedereen heeft wel eens de ervaring dat je een bekende ontmoet die je totaal niet kan plaatsen omdat je diegene nu in een andere omgeving dan normaal tegenkomt.
Je moet de oefening dus op diverse plaatsen trainen, waarbij je telkens weer even teruggaat in het leerproces.

Diverse afleidingen.

Begin altijd een oefening aan te leren in een situatie waarop je de meeste kans op succes hebt. Zorg voor weinig afleiding en creëer de hoogste motivatie: de hond moet 'bij de les willen zijn'.
Als de hond begrijpt welk gedrag tot clicken leidt, kan je met meer afleiding gaan trainen.
Om iets nieuws aan te leren zijn kleine stukjes voer het prettigst omdat dit de training nauwelijks onderbreekt. Later kan je de click ook combineren met spel of iets anders.

Timing

Goede timing van het moment van clicken is een absolute voorwaarde. Click op het moment van het gedrag, niet achteraf!
Om een gedrag langer te laten duren, bijv blijfoefeningen moet je de click geleidelijk aan uitstellen, dit met secondes opbouwen.

Clickertrainen is een heel ontspannen manier van trainen, o.a.  omdat het de geleider er toe aanzet om alleen 'oog' te hebben voor het gewenste gedrag. Je hebt aandacht voor wat goed gaat en bent niet meer gefocussed op de dingen die verkeerd gaan, dat kan een hoop frustratie schelen!
Met CT is de aandacht gericht op het AANleren van gewenst gedrag, 
Tegenover elk ongewenst gedrag staat een gewenst gedrag.

Voorbeeld: veel mensen richten zich bij het apporteren op het afleren van knagen bij het vasthouden van het Apport, je kan het ook anders bekijken: leer de hond een apport vasthouden zonder knagen, beloon dit en bouw dit rustig vasthouden geleidelijk uit qua tijdsduur.
Veel mensen corrigeren bij het volgen, de momenten van onoplettendheid, je kan ook proberen de momenten van correct volgen te belonen en qua tijdsduur uit te breiden.
Alle blijfposities kan je leren door elke 'fout' reactie te corrigeren, je kan echter ook alle 'goede' momenten belonen en dan geleidelijk aan de tijdsduur verlengen.
Het clickgeluid markeert de juiste handeling, de beloning zorgt ervoor dat de hond deze handeling zal gaan herhalen.

De clicker hoef je alleen te gebruiken bij het aanleren , als de hond de oefening eenmaal begrijpt kun je hem variabel gaan belonen NA het uitvoeren van een goede oefening, dit kan met stem/bal/spelen etc., hiermee hou je hem enthousiast om de oefeningen zo goed mogelijk te blijven doen.

 

 

 

Veel mensen denken dat ze met hun stem hetzelfde effect kunnen bereiken, zij gaan uit dat stembeloning hetzelfde effect heeft als een 'reinforcer'. (Goed zo, braaf e.d).
Het verschil is echter dat stembeloningen wel een positief gevoel kunnen veroorzaken bij het dier, maar dat het niet de exacte INFORMATIE geeft.
Met je stem kun je nooit zo exact 'timen', je moet in staat zijn om een minimaal stukje van gedrag te 'vangen' en te bekrachtigen: een clicker is sneller dan elk uitgesproken woord.
Stemgeluid is ook niet exclusief en neutraal genoeg, de hond hoort ook buiten de trainingssessies meermalen stemgeluid. Bovendien is het haast onmogelijk om altijd exact hetzelfde geluid voort te brengen, stemgeluid is hoogst variabel, afhankelijk van stemming, warmte, vermoeidheid enz.
Stembeloningen zijn zeker waardevol, maar het zijn geen 'conditioned reinforcers'! Het laat de hond niet weten dat wat hij doet, hetgeen is wat wij willen. Stembeloningen geven geen informatie gedurende het gedrag maar worden gewoonlijk gegeven na beëindiging van gedrag.
Het (aangeleerde) clickgeluid heeft op zich geen emotionele waarde voor het dier, maar het markeert wel de 'juiste handeling', Het is puur informatie, dwz dat voor het dier wordt duidelijk dat wat hij nu deed, dat was goed en levert daardoor een beloning op! Op het juiste moment clicken geeft de hond dus die informatie die hij nodig heeft om te begrijpen wat wij van hem verlangen!

Basistheorie

Alle dieren hebben behoeften waaraan zij willen voldoen. (voeding, gezelschap, spel, enz) Zij leren hoe ze aan hun behoeften kunnen voldoen en zullen door dit leren meer en meer succes hebben. Gedrag dat tot gevolg had dat aan een behoefte werd voldaan zal zich opnieuw voordoen en zich versterken. Telkens als dit gedrag beloond wordt, versterkt het zich en zal het in de toekomst herhaald worden.

Beloning verhoogt de mogelijkheid dat gedrag zich in de toekomst zal herhalen, m.a.w. beloning versterkt het gedrag.

Als trainer geef je een beloning met het doel om bepaald gedrag te laten herhalen in de toekomst. Onbewust ga je soms ook ongewenst gedrag belonen. Het is belangrijk om telkens na te denken over welk gedrag je versterkt. (vb: een pup trekt aan de lijn en je volgt hem: de pup wordt beloond voor het trekken en zal dit in de toekomst nog met meer enthousiasme doen)


De trainingsafspraak

Training gebaseerd op aanleren door belonen berust op de volgende "afspraak": Jij geeft me wat ik wil en ik geef jouw wat jij wil.

Het clickgeluid is een manier om met je hond te "praten" gedurende de training. Het werkt enkel omdat je ten allen tijde levert wat de click belooft (nl. beloning)

Primary; Het africhtingsproces wordt dan een dialoog tussen de geleider en de hond. De hond moet wel reinforcer = "gewone of natuurlijke beloning" Dit is iets dat de hond van nature wil hebben. Je moet de hond dit niet leren. Dit "iets" kan voedsel, spel of dergelijke zijn. Voedsel is het gemakkelijkst omdat het eenvoudig te manipuleren is . Spel is moeilijker omdat het de training telkens onderbreekt.

Conditioned reinforcer = "aangeleerde beloning"
Dit is iets dat de hond is aangeleerd om te willen hebben, door het "iets" te verbinden met de natuurlijke beloning. Dit "iets" kan een geluid of een teken zijn, vb een fluitje of een clicker.
De aangeleerde beloning (click) wordt op den duur even gewild als de natuurlijke beloning omdat het deze altijd voorafgaat. De hond werkt voor het geluidje (click).
De clicker is hiervoor aangewezen omdat het geluid neutraal, onmiddellijk, kort en niet te verwarren is.

Clicken is niet hetzelfde als prijzen. Prijzen kan je als de hond eenmaal een oefening kent, maar in het leerproces ben je beter af met iets neutraal, prijzen zou hier verwarrend kunnen zijn.

Shaping (vormen)
Dit is een oefening of gedrag opbouwen door elk klein stapje in de juiste richting te belonen (clicken). Door de click dan uit te stellen wacht je telkens tot de hond iets verder in de goede richting doet en dan beloon je dit weer enkele keren. Je doet zo voort tot je het volledige gedrag hebt.

Hoe beginnen in de praktijk ?
Clickertraining is bedoeld om gedrag in het algemeen aan te leren. Als je het systeem begrijpt kan je zelf uitzoeken hoe een bepaald gedrag aan te leren. Er zijn geen vaststaande recepten voor bepaalde oefeningen. Elke hond kan anders reageren en de trainer moet hierop inspelen. Clickertraining is communicatie tussen trainer en hond. Het is aan de trainer om te proberen en te experimenteren.

Clickertraining moet je uitproberen. Je leert het niet door te lezen of te discussieren. Je hebt alleen je hond, een clicker, iets dat je hond graag eet en tijd nodig. Zorg dat de beloningen, vooral in ht begin, iets speciaals zijn (lekker voor de hond) en dat ze in één slok weg zijn. Te lang kauwen onderbreekt het trainingsritme. Je kan zulke dingen later wel geven als jackpot. Je kan ook belonen met een balletje, maar pas later als de hond de oefening kent omdat ook hier het aanleer-ritme te veel verbroken wordt.

De eerste keer:

Begin op een rustige plaats met zo weinig mogelijk afleiding. Probeer alleen te zijn met de hond.
Beweeg je terwijl je traint, dan vindt de hond het gemakkelijker om ook te bewegen.
Doe de eerste trainingen juist voor etenstijd om zeker te zijn van de interesse van de hond.
Je kan op elke leeftijd met de hond beginnen met clickertraining. Vermits je totaal geen druk zet of straf geeft kan je zelfs al met pups beginnen.

Als een bepaalde oefening niet wil lukken na enkele sessies, doe dan iets anders en probeer later nog eens. Je hond moet immers ook leren dat hij nu mag zoeken naar hetgeen jij wil en dat hij daarbij fouten mag maken. Vooral voor honden die voorheen met correctie werden getraind is dit een grote verandering: zij moeten terug leren om iets te durven.

Vele korte trainingssessies (5 min) zijn beter dan een paar lange (zeker in het begin). Stop terwijl je hond nog ijverig is.

Als de hond stopt of je zelf ongeduldig of kwaad wordt, stop dan onmiddellijk en probeer later nog eens. Het gebeurt dat de hond de volgende training plots wel snapt wat je wil.

Begin een nieuwe sessie met een korte herhaling van wat de hond al kent. (3 à 4 klikken)

De clicker installeren.
Hierbij maak je de associatie click = beloning

Click en geef je hond direct een voedselbeloning. Doe dit een vijftal keer en herhaal dit enkele keren. Na een 20 tal clicks zal je zien dat je hond iets verwacht na een click. In deze fase moet de beloning onmiddellijk op de click volgen. Je geeft de beloning ook best uit de hand.

Test of de hond het doorheeft.
Na een drietal sessies van het vorige kan je testen of je hond het doorheeft.

Wat je hond ook aan het doen is, Click en kijk hoe je hond reageert. als de hond het gesnapt heeft zie je dat hij iets verwacht aan zijn gedrag. (oren omhoog, naar je toe komen, attentie voor jou)

De kracht van de clicker behouden.

2 belangrijke regels:

- click nooit zonder beloning
- beloon nooit zonder click

beloning en click moeten echt samenhoren zodat de hond voor het "geluid" gaat werken en niet meer direct met de beloning in zijn hoofd zit.

Wanneer moet je clicken ?
In het begin click je onmiddellijk als de hond je het gedrag geeft dat je verlangt. Bijvoorbeeld bij het aanleren van de zit, click je op het moment dat de hond zijn achterste de grond raakt.

Timing is het meest belangrijke. Even te laat clicken en je bevestigt iets anders dan je bedoeling was. De meest voorkomende fout bij clickertraining is te laat clicken. Je kan zelfs beter iets te vroeg zijn dan te laat.

Als de hond het gedrag kent moet je echter ook je click gaan uitstellen. Je vraagt een beetje meer (bv langer blijven zitten of een betere uitvoering)

Je moet je wel aan de trainingsafspraak met je hond houden: per click een beloning. Je verlengt alleen de tijd of je verlangt een grotere inzet van je hond. Je hond moet deze manier van werken gewoon worden vermits dit de basis is van "variable reinforcement" of "variabel belonen"

Click = einde oefening
Met de click eindigt de oefening en mag de hond zijn beloning komen halen. Je hebt immers zojuist aan je hond gezegd :"dit is wat ik wil, nu je beloning". Als je bv. je hond clickt tijdens het apporteren mag hij het blok bij het horen van de click laten vallen en zijn beloning komen halen. Op deze manier kan je midden in een oefening belonen. Een volgende keer laat je de oefening verder afwerken.

Click betekent niet: doe zo voort, brave hond.

Maak niet de fout om een click te gebruiken als aanmoediging of als "doe-zo-voort-signaal".

De click betekent "goed zo, kom voor je beloning". Dat is je trainingsafspraak. Als je nu de click gebruikt als "doe zo voort-signaal" dan hou je je niet aan je afspraak. Stilaan zal ook de kracht van de clicker verminderen vermits het geluidje niet meer werkt in de hond zijn ogen en dan wordt het een geluidje zonder betekenis en... hoe ga je de hond aan zijn verstand brengen dat de ene keer de click wel echt is en de volgende keer moet hij voortdoen.

Beloning uitstellen
Als de hond eenmaal goed doorheeft dat de click een beloning opbrengt kan je de tijd tussen de click en het belonen gaan verlengen, indien nodig. Je kan de hond bijv. clicken en de beloning uit je tas halen, of ze in een bakje aan de rand van het trainingsterrein nemen.

Bij het aanleren van het springen kan je de hond clicken op het hoogste punt van de sprong; hij kan daarna zijn beloning bij jou komen halen. Ook bij het aanleren van de vooruit of de af-oefening op afstand kan je clicken waarna je hond zijn beloning kan komen halen.

Honden weten zeer snel dat de beloning toch komt. Je kan de beloning uitstellen tot zo'n 30 seconden na de click.